premium1

SAMBUTAN Hari Malaysia pada 16 September lalu bukan sekadar acara memperingati pembentukan negara.

Di Kuching, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim mengumumkan penambahbaikan Budi Madani Diesel (BUDI Diesel) yang amat bermakna kepada rakyat Sabah dan Sarawak.

Kelayakan subsidi diperluas dengan mengambil kira realiti pemilikan kenderaan di kedua-dua wilayah, termasuk kenderaan ‘sambung bayar’, pemilikan beberapa kenderaan diesel dalam sebuah isi rumah dan keperluan penggunaan diesel yang lebih tinggi.

Pengumuman itu bukan muncul secara tiba-tiba. Ia hasil daripada suara rakyat yang dibawa secara berterusan kepada Putrajaya, disusuli libat urus antara kementerian, agensi, kerajaan negeri dan pemimpin akar umbi.

Datuk Mustapha Sakmud berada dalam proses tersebut. Sebagai Menteri di Jabatan Perdana Menteri yang menjaga hal ehwal Sabah dan Sarawak, beliau membawa keresahan rakyat kepada peringkat pembuat keputusan serta membantu mencari penyelesaian yang sesuai dengan keadaan setempat.

Ada satu perkataan yang sepatutnya menjadi ukuran paling penting kepada setiap ahli politik iaitu ‘selesai’. Bukan sekadar popular. Bukan tular. Bukan berapa banyak ucapan atau kenyataan dikeluarkan.

Masalah air dan jalan selesai. Sekolah diperbaiki. Peruntukan sampai. Projek siap. Hak ditunaikan. Peluang diwujudkan.

Bagi Sabah, politik seperti ini bukan idealisme sebaliknya keperluan kerana negeri itu terlalu lama bergelut dengan masalah yang diketahui semua pihak tetapi mengambil masa panjang untuk diselesaikan.

SEPANGGAR CERMIN SABAH

Mustapha datang dari Sepanggar tetapi hari ini berada di Putrajaya. Perjalanan itu menggambarkan tugas yang dipikulnya membawa realiti Sabah lebih dekat kepada pusat keputusan negara dan memastikan keputusan di Putrajaya benar-benar sampai kepada rakyat.

Untuk memahami cabaran pembangunan Sabah, seseorang tidak semestinya perlu membaca laporan beratus halaman. Datang sahaja ke kawasan seperti Sepanggar.

Di situ ada bandar, kampung, komuniti pesisir, mahasiswa, pekerja, keluarga berpendapatan rendah dan perniagaan. Bersama-sama mereka hadir persoalan kehidupan sebenar iaitu air, jalan, pendidikan, pekerjaan, kos sara hidup dan kemudahan masyarakat.

Dalam banyak hal, Sepanggar ialah Sabah dalam bentuk kecil.

Mustapha memahami realiti itu bukan sebagai pemerhati dari Putrajaya tetapi sebagai wakil rakyat. Kelebihan ini penting kerana dasar yang baik bermula apabila pembuat keputusan memahami bagaimana keputusan kerajaan dirasai oleh rakyat biasa.

Kerajaan Persekutuan, misalnya, memperuntukkan RM100,000 bagi kemudahan komuniti di Kampung Warisan, Sepanggar dengan RM50,000 untuk kerja berkaitan dewan dan bakinya bagi kemudahan parkir.

Dalam belanjawan bernilai ratusan bilion ringgit, jumlah itu mungkin kelihatan kecil. Namun, bagi sebuah kampung, dewan yang baik menjadi tempat aktiviti masyarakat, program belia, kenduri dan pertemuan komuniti.

Nilai sebenar sesuatu peruntukan bukan hanya pada jumlahnya tetapi sejauh mana dapat menyelesaikan keperluan rakyat.

DARIPADA SEPANGGAR KEPADA SABAH

Sabah menerima RM6.9 bilion peruntukan pembangunan Persekutuan bagi 2026. Pemberian Khas interim kepada Sabah meningkat kepada RM1.5 bilion. Sebanyak 13 daripada 29 perkara berkaitan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) yang dibincangkan melalui platform rasmi dilaporkan selesai sepenuhnya.

Proses Borneonisasi bagi jawatan utama Persekutuan yang dinilai di Sabah pula menghampiri 70 peratus. Pelaksanaan puluhan projek bekalan air luar bandar bernilai keseluruhan RM4.06 bilion turut diserahkan kepada Kerajaan Negeri Sabah.

Perkembangan sebesar ini tentu sahaja tidak boleh dikreditkan kepada seorang menteri. Ia melibatkan perdana menteri, kementerian, Kerajaan Negeri Sabah, penjawat awam dan proses perundingan yang panjang.

Namun, apabila semua perkembangan itu dibaca bersama-sama, satu perkara kelihatan jelas iaitu hubungan pembangunan antara Sabah dengan Putrajaya sedang bergerak. Mustapha berada pada kedudukan penting dalam ekosistem tersebut.

RUANG DARIPADA PUTRAJAYA

Perdana Menteri juga wajar diberikan pengiktirafan kerana seorang menteri hanya boleh bergerak sejauh mana terdapat kemahuan politik di peringkat tertinggi.

MA63 terus dibawa melalui mekanisme tertinggi kerajaan. Peruntukan pembangunan Sabah meningkat, Pemberian Khas interim dinaikkan dan lebih banyak ruang pelaksanaan diberikan kepada negeri.

Penambahbaikan BUDI Diesel yang diumumkan pada Hari Malaysia memperlihatkan pola sama. Kerajaan mendengar pandangan rakyat, menilai kelemahan pelaksanaan dan menyesuaikan dasar dengan realiti Sabah serta Sarawak.

Mustapha pula membantu menghubungkan suara di bawah dengan keputusan di atas. Peranan itu mungkin tidak sentiasa kelihatan tetapi amat penting dalam sistem kerajaan yang memerlukan penyelarasan merentas kementerian dan agensi.

PENYELESAI MASALAH SABAH

Mustapha tidak perlu mendakwa setiap kejayaan Sabah sebagai kejayaannya. Lebih penting, beliau membina reputasi sebagai pemimpin yang membantu mencari penyelesaian apabila masalah Sabah dibawa ke Putrajaya.

Reputasi itu tidak dibina dengan poster atau slogan. Ia terhasil melalui hubungan kerja, libat urus yang konsisten dan keupayaan membawa sesuatu isu sehingga keputusan dibuat.

Rakyat menilai dengan ukuran yang mudah. Ada air atau tidak? Jalan elok atau tidak? Anak mendapat pendidikan dan pekerjaan atau tidak? Bantuan sampai atau tidak?

Sabah masih berdepan kemiskinan, masalah air, jurang infrastruktur dan beberapa tuntutan MA63 yang belum selesai. Momentum sedia ada perlu dipercepatkan, bukan sekadar dipertahankan.

Di sinilah kekuatan Mustapha semakin terserlah. Beliau bukan sekadar membawa isu Sabah ke Putrajaya tetapi mengusahakan penyelesaian dan memastikan manfaatnya kembali kepada rakyat.

Jika pendekatan ini diteruskan, Mustapha berpeluang dikenang sebagai antara menteri Sabah yang benar-benar menggunakan kedudukannya di pusat untuk menghasilkan perubahan nyata.

Ukuran akhirnya jauh lebih mudah dengan Sabah yang lebih baik daripada apa yang diwarisinya hari ini. –UTUSAN

PENULIS ialah bekas Felo Perdana kepada Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Ekonomi).

The post Membawa suara Sabah ke Putrajaya appeared first on Utusan Malaysia.

MALAYSIA merupakan sebuah negara majmuk yang terbentuk daripada pertemuan pelbagai etnik, agama, bahasa dan tradisi kebudayaan. 

Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020 menunjukkan Islam dianuti 63.5 peratus penduduk, diikuti Buddhisme (18.7 peratus), Kristian (9.1 peratus) dan Hinduisme (6.1 peratus), selain agama serta kepercayaan lain. 

Kepelbagaian ini menjadikan hubungan antara agama bukan isu sampingan, sebaliknya unsur penting dalam pembentukan kehidupan sosial dan peradaban negara.

Pada peringkat kenegaraan, kedudukan Islam serta hubungan antara masyarakat beragama mempunyai asas perlembagaan. 

Perkara 3 Perlembagaan Persekutuan meletakkan Islam sebagai agama Persekutuan, manakala agama-agama lain boleh diamalkan tertakluk kepada peruntukan Perlembagaan. 

Perkara 8 pula menyentuh prinsip kesamarataan di sisi undang-undang dan Perkara 11 memperuntukkan kebebasan beragama dalam kerangka perundangan. Justeru, keharmonian tidak bermaksud menghapuskan identiti agama tetapi menuntut keseimbangan antara identiti, hak, tanggungjawab dan kedaulatan undang-undang.

Dalam kerangka ‘Perpaduan dalam Kepelbagaian’ yang digariskan Dasar Perpaduan Negara, ulama mempunyai kedudukan strategik. Mereka bukan sekadar penyampai hukum, malah pewaris tradisi keilmuan yang mentafsir wahyu, membentuk pandangan alam masyarakat dan memberikan panduan terhadap persoalan baharu akibat perubahan sosial.

Fungsi tersebut amat penting kerana teks agama boleh disalah faham apabila dibaca secara terpisah daripada konteks ayat, maqasid, sirah Nabi SAW dan keseluruhan sistem etika al-Quran. Oleh itu, tafsiran ulama tidak seharusnya berhenti pada makna literal, sebaliknya menghubungkan wahyu dengan realiti masyarakat secara bertanggungjawab.

Tafsir Pimpinan ar-Rahman kepada Pengertian al-Quran karya Sheikh Abdullah Muhammad Basmeih, yang diterbitkan dalam Edisi Rumi Baharu oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (Jakim) pada 2022, merupakan antara karya penting dalam tradisi tafsir-terjemahan di Malaysia. Ia memperlihatkan usaha mendekatkan makna al-Quran dengan kefahaman masyarakat tempatan.

KEPELBAGAIAN MANUSIA SEBAGAI SUNNATULLAH

Antara asas penting hubungan masyarakat majmuk ialah firman Allah SWT dalam Surah al-Hujurat ayat 13: “Wahai umat manusia! Sesungguhnya Kami telah menciptakan kamu daripada lelaki dan perempuan, dan Kami telah menjadikan kamu berbagai bangsa dan bersuku puak, supaya kamu berkenal-kenalan…”

Ayat ini mengemukakan prinsip manusia berkongsi asal kejadian yang sama, kepelbagaian bangsa merupakan realiti kehidupan dan perbezaan tersebut seharusnya membawa kepada li-taarafu, iaitu saling mengenali.

Ta‘aruf bukan sekadar mengetahui nama atau identiti pihak lain. Ia merangkumi usaha memahami pengalaman, budaya dan sensitiviti masyarakat berbeza, sekali gus menghapuskan prasangka serta membuka ruang komunikasi dan kerjasama. 

Ibn ‘Ashur menekankan fungsi perbezaan bangsa dan kabilah sebagai asas pengenalan serta penyusunan kehidupan manusia, bukan alasan untuk kesombongan kelompok.

Dalam konteks Malaysia, prinsip ini boleh diterjemahkan kepada etika kewarganegaraan. Masyarakat Melayu, Cina, India, peribumi Sabah dan Sarawak serta kelompok lain tidak seharusnya hidup dalam ruang sosial yang hanya bertemu atas kepentingan ekonomi. 

Mereka perlu memahami sejarah, agama dan budaya antara satu sama lain. Ulama pula berperanan menjelaskan  keterbukaan terhadap kelompok lain tidak bermaksud menggadaikan akidah, bahkan selaras dengan tuntutan ta‘aruf.

KEADILAN SEBAGAI TERAS KEHARMONIAN

Keharmonian tanpa keadilan hanya menghasilkan keamanan yang rapuh. Allah SWT berfirman dalam Surah al-Ma’idah, ayat 8: “…dan jangan sekali-kali kebencian kamu terhadap sesuatu kaum mendorong kamu untuk tidak berlaku adil. Hendaklah kamu berlaku adil kerana sikap adil itu lebih hampir kepada takwa…”

Prinsip ini menuntut keadilan walaupun terhadap pihak yang tidak disukai. Surah Al-Nisa’, ayat 135 turut menegaskan kewajipan menegakkan keadilan sekalipun bertentangan dengan kepentingan diri, ibu bapa atau kaum kerabat.

Di sinilah tafsiran ulama mempunyai fungsi besar dalam membentuk kesedaran moral masyarakat. 

Perkauman, kebencian agama, diskriminasi dan fitnah tidak boleh dibenarkan hanya atas alasan mempertahankan kelompok sendiri. Ketegasan mempertahankan prinsip agama tidak memberi lesen untuk menghina maruah atau menafikan hak pihak lain.

Keadilan juga merupakan prasyarat pembinaan peradaban. Kemajuan sesebuah negara bukan hanya diukur melalui kekayaan dan infrastruktur tetapi melalui keyakinan rakyat bahawa hak serta maruah mereka dilindungi.

TIADA PAKSAAN DALAM AGAMA

Surah al-Baqarah, ayat 256 melalui prinsip ‘tiada paksaan dalam agama’ memberikan asas penting terhadap hubungan antara keimanan, kebebasan memilih dan dakwah. Keimanan yang sebenar lahir daripada kefahaman dan keyakinan, bukan tekanan.

Dalam masyarakat majmuk, prinsip ini tidak bermaksud umat Islam perlu mengorbankan keteguhan akidah. Sebaliknya, kebenaran disampaikan melalui hujah, hikmah dan nasihat yang baik sebagaimana dinyatakan dalam Surah al-Nahl, ayat 125. Ulama perlu membina keyakinan masyarakat melalui ilmu dan dalil, bukan penghinaan terhadap kepercayaan pihak lain.

Kefahaman ini juga penting bagi melahirkan Muslim yang kukuh identiti agamanya tetapi matang ketika berinteraksi. 

Kepelbagaian agama sebagai realiti sosial perlu dibezakan daripada pluralisme agama yang menyamakan semua tuntutan kebenaran teologi. Menghormati hak pihak lain untuk hidup bersama tidak bermakna menyamakan doktrin setiap agama.

Al-Quran turut memberikan panduan jelas melalui Surah al-Mumtahanah, ayat 8:

“Allah tidak melarang kamu daripada berbuat baik dan berlaku adil kepada orang-orang yang tidak memerangimu kerana agama dan tidak mengeluarkan kamu dari kampung halaman kamu…”

Dua istilah penting dalam ayat ini ialah al-birr, yang membawa makna kebajikan, dan al-qist, iaitu keadilan. Hubungan dengan masyarakat bukan Islam yang hidup secara aman tidak seharusnya dibina atas permusuhan.

Dalam realiti Malaysia, ruang al-birr amat luas, termasuk membantu mangsa bencana, menjaga kebajikan golongan miskin, memelihara alam sekitar, memperkukuh keselamatan kejiranan serta bekerjasama dalam bidang pendidikan, kesihatan dan integriti. 

Ulama perlu mengembangkan wacana daripada sekadar persoalan boleh atau tidak berhubung dengan bukan Muslim kepada persoalan yang lebih konstruktif, iaitu bagaimana umat Islam dapat menjadi pembawa rahmat, keadilan dan kebajikan kepada masyarakat keseluruhannya.

DIALOG BERHIKMAH MENGURUS PERBEZAAN

Perbezaan agama dan pandangan tidak seharusnya menjadi punca permusuhan. Surah al-Nahl, ayat 125 menekankan kebijaksanaan, nasihat yang baik dan perbahasan secara beradab, manakala al-‘Ankabut, ayat 46 mengarahkan dialog dengan ahli kitab dilakukan dengan cara yang terbaik, kecuali terhadap mereka yang berlaku zalim.

Al-Quran tidak melarang perbahasan tetapi menetapkan akhlak dalam berbahas. Justeru, ulama perlu membangunkan suatu fiqh dialog yang menggabungkan keteguhan prinsip dengan kebijaksanaan komunikasi. 

Dialog bukan bertujuan menghasilkan agama campuran tetapi memastikan pihak yang berbeza memahami pendirian satu sama lain dengan tepat, menghapuskan gambaran palsu, mengurus konflik dan mencari kepentingan bersama.

PERANAN STRATEGIK ULAMA

Wahyu bersifat tetap, sedangkan realiti masyarakat sentiasa berubah. Antara kedua-duanya terdapat ruang tafsir, tafaqquh, istinbat dan ijtihad yang memerlukan keilmuan ulama. Mereka berperanan sebagai pengantara yang memastikan perubahan sosial tidak memutuskan masyarakat daripada wahyu, sementara pembacaan terhadap wahyu pula tidak terpisah daripada realiti.

Dalam masyarakat majmuk, tanggungjawab ini semakin besar kerana petikan ayat secara terpisah daripada konteks boleh menghasilkan kesan sosial yang luas. Ulama perlu menjelaskan perbezaan antara ayat berkaitan peperangan dengan hubungan damai, antara persoalan teologi dengan muamalat sosial serta antara kesetiaan akidah dan kewajipan berlaku adil.

Pendekatan wasatiyyah juga wajar diketengahkan. Wasatiyyah bukan bermaksud mengambil kedudukan pertengahan antara benar dan salah, tetapi kemampuan meletakkan setiap nas pada tempatnya, menghimpunkan dalil secara menyeluruh dan mengelakkan pemahaman ekstrem.

Akhirnya, peranan ulama dalam masyarakat majmuk bukan sekadar menjaga kefahaman agama tetapi turut membentuk akhlak sosial dan budaya kewarganegaraan. Tafsiran al-Quran yang tepat dapat melahirkan masyarakat yang teguh beragama, menghormati hak manusia, menegakkan keadilan, terbuka kepada dialog dan mampu bekerjasama merentasi perbezaan. 

Dalam konteks Malaysia, keseimbangan inilah yang dapat mengukuhkan keharmonian sosial serta menjadi asas kepada pembinaan peradaban yang stabil, matang dan berteraskan nilai. -UTUSAN

PROFESOR Dr. Mustaffa Abdullah ialah Pengarah Pusat Penyelidikan al-Quran, Universiti Malaya (UM).

The post Ulama pacu keharmonian masyarakat majmuk appeared first on Utusan Malaysia.